Geschatte leestijd: 5 minuten.
Bijna 90 procent van de organisaties wereldwijd gebruikt inmiddels AI-toepassingen. De belofte is weg en dat is goed nieuws, want wat overblijft is infrastructuur: AI wordt net zo basaal als elektriciteit. In deze laatste maandupdate van het jaar maak ik de balans op. Na de update van november over het dal van desillusie kijkt de update van december naar wat er aan de andere kant van dat dal klaarstaat: de nieuwe infrastructuur van de digitale economie.
AI-agents zijn de doorbraak van het jaar
2025 was het jaar waarin AI verschoof van chatvenster naar werkvloer. Een kwart van de organisaties wereldwijd experimenteert met AI-agents en bedrijven die hun processen herontwerpen, zien tot 40 procent productiviteitswinst. Nederland blijft intussen hangen in testfases, omdat AI hier nog als innovatie wordt gezien in plaats van als infrastructuur. Feit is dat bijna de helft van de cognitieve taken automatiseerbaar is en dat nieuwe rollen als AI-engineer en AI-ethics officer cruciaal worden.
Geopolitiek is het speelveld verdeeld: de VS domineert innovatie, China schaal en Europa schrijft de regels; GPU-capaciteit is de nieuwe olie. Voor organisaties telt maar één vraag: staat het fundament? Want zonder vertrouwen geen relaties, zonder relaties geen digitaal vermogen en zonder digitaal vermogen geen toekomst. Wie in januari nog dacht dat het overwaaide, verwijs ik naar de les die ook in 2021 al gold: uitstel is de duurste strategie.
Blockchain en metaverse zijn stilletjes volwassen geworden
Terwijl alle ogen op AI waren gericht, werden twee eerdere hypes volwassen. Blockchain reisde tussen 2020 en 2025 van speculatie naar infrastructuur: de Ethereum-Merge bracht het energieverbruik met bijna 100 procent terug, de Europese MiCA-wetgeving gaf juridische zekerheid en banken draaien inmiddels tokenisatieprojecten. Nft’s zijn geen hypeproducten meer, maar loyaliteits- en eigendomsbewijzen: eigenaarschap verschuift van individu naar community.
En de metaverse? Die is niet dood, ze is volwassen geworden. Roblox telt ruim 150 miljoen dagelijkse gebruikers, Fortnite keerde meer dan 350 miljoen dollar uit aan creators en Siemens en BMW bouwen digital twins van complete fabrieken. De toekomst is geen Ready Player One; de toekomst is klaar voor werken, leren en creëren. De strategische route: bouw op open standaarden, kies rendementsgedreven toepassingen en participeer in bestaande platformen in plaats van eigen werelden te bouwen.
De muziekindustrie sluit vrede met AI
Het meest leerzame verhaal van dit najaar komt opnieuw uit de muziekindustrie. De rechtszaken van Warner en Universal tegen de AI-muziekdiensten Suno en Udio voelden als een Napster-déjà-vu, maar eindigen anders: niet in vernietiging, maar in inkapseling. Warner schikte met Suno en sloot een meerjarige samenwerking met gelicenseerde catalogi en een opt-in voor artiesten; Universal maakte van Udio een partner voor gelicenseerde AI-muziekervaringen.
Labels worden datasetbeheerders en trainingslicenties worden een nieuwe inkomstenstroom, zoals streaming dat ooit was. Publiek beschikbaar is niet hetzelfde als vrij te gebruiken; wie structureel bezit opbouwt, wint de onderhandeling. Onthoud: in ecosystemen draait macht nooit om wie schreeuwt, maar om wie structureel bezit opbouwt. Het is de zoveelste bevestiging van de lijn die je kunt teruglezen in ruim 150 artikelen over de vooruitgang van de muziekindustrie en ruim 250 artikelen over entertainment en digitalisering.
Data hoort op de balans, ook in jouw jaarrekening
Alle infrastructuur van dit jaaroverzicht draait op dezelfde grondstof: data. Toch verschijnt het waardevolste bezit van een organisatie zelden op de balans, terwijl de rekenkracht om data te verwerken het afgelopen decennium exponentieel groeide. Haal data uit de silo’s, verrijk haar met context en behandel haar als wat ze is: kapitaal.
Precies wat ik in 2018 al bepleitte in waarderen 2.0: data en een plek op de balans en in data als de onzichtbare goodwill op de balans. Het jaareinde is het moment om dit met je financiële mensen te bespreken: welke digitale bezittingen vertegenwoordigen waarde en hoe laat je die groeien? Het antwoord op die laatste vraag staat in hoe je jouw bedrijfswaarde laat groeien.
Drie voornemens voor 2026
Uit dit jaaroverzicht volgen drie voornemens die elke organisatie zichzelf zou moeten opleggen. Ten eerste: zet data op de agenda van de jaarrekening. Plan het gesprek met de accountant over de waarde van je digitale bezittingen, van klantprofielen tot content, want wat gemeten en gewaardeerd wordt, krijgt vanzelf prioriteit in de bestuurskamer.
Ten tweede: installeer het raamwerk vóór de volgende tool. Leg de vijf strategische doelen vast, bepaal de kengetallen en toets elke nieuwe technologie aan de vraag welk doel zij dient; alles wat geen doel dient, is speelgoed. Ten derde: maak AI-geletterdheid organisatiebreed, van de werkvloer tot de raad van bestuur, want de Europese regels worden strenger en de concurrentie wordt sneller. Wie deze drie voornemens waarmaakt, hoeft volgend jaar niet te reorganiseren als de volgende golf komt. Die surft er gewoon op mee.
Rest mij één ding: dank voor het lezen, het reageren en het tegenspreken dit jaar. Twaalf updates lang bleek elke maand opnieuw dat de dialoog scherper maakt dan het gelijk. Op naar een jaar waarin we niet praten over lanceren, maar lanceren. Het lanceerplatform is er klaar voor; de rest is een kwestie van durven aftellen.
2026 wordt het jaar van de lancering
Twaalf maandupdates verder is de balans van 2025 helder. Het was het jaar van toegepaste AI, van de AI-savvy leider, van content die weer goud waard werd, van de vertrouwenscrisis in de festivalmarkt en van het dal van desillusie dat de hype wegspoelde. Wat overblijft, is een complete nieuwe infrastructuur: AI als elektriciteit, blockchain als vertrouwenslaag, de metaverse als werkplek en data als kapitaal.
Het lanceerplatform staat. De raket is gebouwd. 2026 wordt het jaar van de lancering, en zoals altijd geldt: het liefst fietsen organisaties rustig naar de maan, terwijl concurrenten raketten bouwen. Begin het nieuwe jaar daarom met deze acht GPT’s die je helpen digitaal te groeien en de kennisbank voor de entertainmentindustrie. Er is werk aan de winkel.
Deze maandupdate is gebaseerd op recente analyses op denisdoeland.com, waaronder AI 2026: de belofte is weg, de nieuwe infrastructuur is hier, Blockchain 2020–2025: de hype voorbij, De metaverse is niet dood, ze is volwassen geworden en Auteursrecht en AI-muziek: de impact van Suno en Udio.
